Page 1 of 3 123 LastLast
Results 1 to 20 of 55

Thread: Werkwoordloze preposities of prefixen

  1. #1
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Werkwoordloze preposities of prefixen

    Hoeveel preposities kunnen wij los gebruiken?

    De tijd is om.
    Mijn werk is af.
    Het liedje is uit.
    Het is voorbij.
    Het geld is op.
    Het is over. (?)


    Nog heel veel, denk ik, niet? Allemaal een soort ellipsen?

  2. #2
    Join Date
    May 2010
    Native language
    German
    Posts
    552

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Bedoel je alleen maar voorzetsels die ook met zijn kunnen worden gebruikt, of voorzetsels die over het algemeen ook bijwoorden kunnen zijn?
    Ik weet niet of de volgende allemaal goed zijn, maar goed, misschien geeft het iemand een idee:

    Ik kan niet zonder.
    Hij is binnen/buiten/boven/beneden/voor/tegen.
    Ik ben eraan toe.
    Geen sprake van.
    Geen denken aan.
    Je kunt ervan op aan.

  3. #3
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Ik dacht in eerste instantie aan voorzetsels. Maar de eraan toe, sprake van, denken aan, hangen te veel vast aan iets anders, lijkt mij...

    Maar doe maar op, wie weet. Ik denk vooral aan simpele prepositieachtige dingen, vooral met zijn, mogelijks ook met andere...

  4. #4
    Join Date
    May 2010
    Native language
    German
    Posts
    552

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Ik heb nog:

    De kachel is uit/aan.
    Ik heb wat over.
    Rustig aan.
    Niks aan!
    door en door

    Maar de laatste zijn waarschijnlijk, als ik je goed begrijp, niet los genoeg. Waarom heb je eigenlijk bij "Het is over." een vraagteken geplaatst?

  5. #5
    Join Date
    Aug 2009
    Location
    Belgium
    Native language
    Dutch - Belgium
    Age
    56
    Posts
    10,403

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Ik denk dat je dit trucje kan uithalen met alle scheidbaar samengestelde werkwoorden die beginnen met een voorzetsel en die intransitief kunnen gebruikt worden.

    bv.
    onderduiken: ---> hij duikt onder.
    Mientras el asno está echado, no puede estar levantado. (Timoneda)

  6. #6
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Dat bedoel ik echter niet. Ik wil net vinden welke werkwoorden kunnen worden weggelaten.

    Hij wil mee. Kan hij mee ?
    Hij moet morgen om 5 uur op.

  7. #7
    Join Date
    Aug 2009
    Location
    Belgium
    Native language
    Dutch - Belgium
    Age
    56
    Posts
    10,403

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen



    Is "zijn" dan geen werkwoord meer?

    Eerlijk gezegd, dan begrijp ik niets van je vraag.
    Mientras el asno está echado, no puede estar levantado. (Timoneda)

  8. #8
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Sorry, hoor, soms moet ik een vraag stellen waarbij ik niet precies kan aangeven wat ik zoek. In elk geval gaat het over geïsoleerde preposities (en dergelijke). Mijn indruk is dat ons Nederlands toelaat om hele verba weg te laten, zoals in:

    Ik moet weg(gaan). [Geen prep., soort prefix]
    Hij wil mee(gaan).
    Ik wil terug(gaan/ keren).

    Stel bijvooorbeeld dat je zou kunnen zeggen: hij moet onder (i.p.v. onderduiken). Samenstellingen met er- zijn ook niet zo bijzonder in dit verband. Begrijp je ?

  9. #9
    Join Date
    Nov 2012
    Location
    Amsterdam
    Native language
    Dutch - Netherlands
    Posts
    681

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Ik denk dat ThomasK voorzetselbijwoorden bedoelt, uitgezonderd de voorzetselbijwoorden die deel uitmaken van scheidbare werkwoorden (bijvoorbeeld: ik duik onder) en de voorzetselbijwoorden die eerder als achterzetsels zijn aan te duiden (bijvoorbeeld: Waar is Jan? Onder het bed? —Ja, hij dook er zojuist onder.


    Deze voorbeelden voldoen waarschijnlijk wel aan wat ThomasK bedoelt:
    De kaars is aan.
    Het is weer aan (tussen die twee).
    In de klas zitten wij altijd achteraan.
    Wil je achterin of voorin?
    Hij zit achterop.
    Tikkie, jij bent af.
    Is het werk af?
    Ben je alweer bij? — Nee, ik ben nog steeds achter.
    De drenkeling is alweer bij.
    Zij is niet beneden, maar boven.
    Ben je binnen of buiten?
    Heeft ze de loterij gewonnen? Dan is ze binnen.
    Is het lek al boven?
    Oranje boven.
    Gefeliciteerd, je bent door.
    Zwart is weer helemaal in.
    Wilde niemand thuisblijven? —Nee, iedereen is mee.
    Zij heeft altijd alles mee.
    Ik heb wind mee, jij hebt wind tegen.
    Het was een lekkere maaltijd, maar we kregen helaas niets na.
    Je hebt me overtuigd, ik ben om.
    Alle glazen lagen om.
    De tijd is om.
    Ik zit helemaal onder!
    De zon is al onder.
    Er is niets overgebleven, alles is op.
    U moet op, Sinterklaas.
    Ik was al vroeg op.
    Hij is op (van de zenuwen).
    Mam, ik ben over!
    Dit snoepje is nog over.
    Het is over en uit.
    Jij hebt ook alles tegen, hè?
    De bal is uit.
    Het verhaal is uit.
    Grunge is helemaal uit.
    Het is Jantje voor en Jantje na.
    Iedereen is voor, maar ik ben tegen.
    Jullie zitten voor, wij zitten achter.
    Mijn leven is voorbij.
    Kan ik wat suiker lenen? —Sorry, ik zit ook zonder.

  10. #10
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Sjonge, wat een indrukwekkende lijst! Hartelijk dank. Zoveel had ik er zelf nooit samengebracht.

    Ik dacht nog dat zowat alle deel uitmaken van een scheidbaar werkwoord, maar ik zie er een aantal waar ik twijfel (ik zit zonder, ik ben over bv.). Of toch?

    Nu, ik kijk ervan op dat eronder 'voorzetselbijwoord' (de combinatie dus van er + prep.) heet. Op het niveau van de zinsontleding beschouw ik ze eerder als een soort voorzetselvoorwerp, maar onder ... [duiiken] is geen echt voorzetselvoorwerp, begrijp ik wel, maar lijkt mij als richtingaanduidend deel toch sterker verbonden met het verbum dan een gewone tijdsbepaling... Of toch niet?

    Achtergrond is deze: mij lijkt dat de "prepositionele" prefixen heel belangrijk zijn in het Nederlands, sterker nog dan in het Duits of het Engels. En dat het dus nuttig kan zijn die in lessen voor anderstaligen extra toe te lichten...
    Last edited by ThomasK; 24th November 2012 at 10:02 PM.

  11. #11
    Join Date
    May 2010
    Native language
    German
    Posts
    552

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Ook van mij hartelijk bedankt voor deze nuttige lijst. Ik vind dit soort uitdrukkingen vaak moeilijk om in de woordenboeken op te zoeken. Ik weet niet of ik er nieuwe threads voor moet maken of dat jullie hier nog een paar van deze zinnen kunnen verklaren (of vertalen) voor leerders die het gebruik ervan niet goed begrijpen.
    Die die ikzelf niet kende, zijn:

    Is het lek al boven? (Boven betekent waarschijnlijk "boven water", maar ik zou graag weten in welke contexten je de metafoor met lek kunt gebruiken)
    Gefeliciteerd, je bent door.
    (="je bent geslaagd"? / of toch gewoon "je hebt het af/achter je rug"?)
    Zij heeft altijd alles mee.
    (misschien "Zij brengt allerlei dingen mee als ze ergens naartoe gaat."?)
    Het was een lekkere maaltijd, maar we kregen helaas niets na.
    (Gaat het hier om toetjes?)
    U moet op, Sinterklaas.
    (Hier begrijp ik de context met Sinterklaas niet, moet hij omhoog of wakker worden?)
    Mam, ik ben over!
    (geen idee wat dit betekent) stond toch in de Van Dale ("overgegaan naar een hogere klas")
    Het is Jantje voor en Jantje na.
    (misschien "Het is altijd Jantje dit en Jantje dat."?)
    Last edited by Syzygy; 24th November 2012 at 10:45 PM. Reason: toch gevonden

  12. #12
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Een paar zijn ook voor mij als Vlaming onbekend, zoals dat over het lek, 'niets na' en 'ik ben over' (overgekomen ?). Wij zeggen ook: 'je bent erdoor'. 'Op' begrijp ik als 'opstaan', maar ik kijk uit naar B's reactie.

    Mijn vertrekpunt was inderdaad de wens om zulke 'uitdrukkingen' te verzamelen en eventueel ook hints te geven om ze te begrijpen vanuit de algemene betekenis van de diverse voorzetsels en ...

  13. #13
    Join Date
    Nov 2009
    Location
    Terni, Italy
    Native language
    Dutch (Netherlands)
    Posts
    322

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Quote Originally Posted by Syzygy View Post
    Ook van mij hartelijk bedankt voor deze nuttige lijst. Ik vind dit soort uitdrukkingen vaak moeilijk om in de woordenboeken op te zoeken. Ik weet niet of ik er nieuwe threads voor moet maken of dat jullie hier nog een paar van deze zinnen kunnen verklaren (of vertalen) voor leerders die het gebruik ervan niet goed begrijpen.
    Die die ikzelf niet kende, zijn:

    Is het lek al boven? (Boven betekent waarschijnlijk "boven water", maar ik zou graag weten in welke contexten je de metafoor met lek kunt gebruiken)
    Gefeliciteerd, je bent door.
    (="je bent geslaagd"? / of toch gewoon "je hebt het af/achter je rug"?) door met de betekenis verder; je bent een ronde/stap verder.
    Zij heeft altijd alles mee.
    (misschien "Zij brengt allerlei dingen mee als ze ergens naartoe gaat."?) Mee lijkt hier op het gebruik van meezitten: het zit haar altijd mee/het gaat haar altijd voor de wind.
    Het was een lekkere maaltijd, maar we kregen helaas niets na.
    (Gaat het hier om toetjes?)
    U moet op, Sinterklaas.
    (Hier begrijp ik de context met Sinterklaas niet, moet hij omhoog of wakker worden?) Op lijkt hier op het gebruik van optreden. Op in de zin van 'op het toneel', 'een rol spelen'.
    Mam, ik ben over!
    (geen idee wat dit betekent) stond toch in de Van Dale ("overgegaan naar een hogere klas")
    Het is Jantje voor en Jantje na.
    (misschien "Het is altijd Jantje dit en Jantje dat."?) Volgens mij ook, maar dit is een uitdrukking die ik zelf niet gebruik.
    Zo, ik ga er van tussen
    Last edited by Brownpaperbag; 25th November 2012 at 10:03 AM. Reason: toevoeging
    "Traduttori, Traditori".

  14. #14
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    'Ik ben over' zou het in Vlaanderen klinken als: 'Ik mag over'... Vandaar mijn verwarring.

    Je voorbeeld, 'ervan tussen', zouden we eigenlijk apart moeten oplijsten, vind ik, want dan is het voorzetsbijwoord nog bijzonderder ;-) doordat het een lijdend voorwerp neemt...
    Last edited by ThomasK; 25th November 2012 at 9:22 AM.

  15. #15
    Join Date
    Nov 2012
    Location
    Nederland
    Native language
    Austrian German
    Posts
    30

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Heel interessante lijst, bedankt ervoor. Als niet native speaker heb ik ook altijd moeite met het los gebruik van preposities. Ik heb trouwens ook de indruk dat constructies met voorzetselbijwoorden in het Nederlands vrijer kunnen worden gebruikt dan in het Duits (en misschien ook het Engels, maar daar ben ik niet zeker van).

    Er zijn sommige samenstellingen die ik evenmin heel goed begrijp:

    1) "Ben je alweer bij? — Nee, ik ben nog steeds achter" - Ik heb moeite met "alweer bij" in combinatie met "achter". De erste zin zou ik eigenlijk met "Ben je alweer erbij bij dit of dat" vertalen, maar dit lijkt me niet heel goed samen te gaan met de ruimtelijke betekenis van achter. Dus, betekent deze constructie "Heb je de achterstand (welke dan ook) al ingelopen?" Nee, ik zit nog steeds (behoorlijk) achter".

    2) "De drenkeling is alweer bij" - Deze constructie begrijp ik helemaal niet. Ik denk het is een metaforische uitdrukking (of niet?), maar wat zou hij dan betekenen. Misschien: Hij is toch niet zo slecht af of zoiets met de betekenis dat de drenkeling eigenlijk niet is verdronken en het daarom toch ergens meevalt?

    3) "Heeft ze de loterij gewonnen? Dan is ze binnen" - Dan hoeft ze niet meer te werken en is de bekommernissen van het leven kwijt? Binnen het "goede een zorgloze leven" dus?

    4) "Je hebt me overtuigd, ik ben om" - Ik ben nu ervoor omdat jij me overtuigd heeft, kloppt dat? Maar waarom dan om? Omdat men van mening gewisselt heeft? Om dus in de betekenis van "om-draaien", op de andere kant zetten of zoiets?

    5) "Alle glazen lagen om" - Alle glazen lagen omdat ze waren omgeduwd?

    Dat was nu ook een ietwat langere lijst. Mijn excuses, maar mijn besef van los preposities in het Nederlands is nogal beperkt:-)

  16. #16
    Join Date
    Nov 2012
    Location
    Amsterdam
    Native language
    Dutch - Netherlands
    Posts
    681

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Quote Originally Posted by ThomasK View Post
    Ik dacht nog dat zowat alle deel uitmaken van een scheidbaar werkwoord, maar ik zie er een aantal waar ik twijfel (ik zit zonder, ik ben over bv.). Of toch?

    Ik moet inderdaad toegeven dat deze lijst een allegaartje is. Alle gecursiveerde woorden zijn dan wel als voorzetselbijwoord aan te merken, maar dat is vooral omdat deze term zelf erg ruim lijkt te zijn:

    1. Voorzetsels die simpelweg ook bijwoorden kunnen zijn:
    Binnen, buiten, beneden, boven.

    2. Achterzetsel dat zonder 'er' moet worden gebruikt (je vraagt je af waarom, trouwens):
    Mag ik suiker lenen? — Sorry, ik zit ook zonder.

    3. Scheidbaar element dat zonder bijbehorend werkwoord is gebruikt (het merendeel):
    U moet op, Sinterklaas (= U moet opgaan, Sinterklaas.)
    Ze heeft altijd alles mee (= Ze heeft altijd alles meezitten.)
    Mam, ik ben over! (=Mam, ik ben overgegaan!)*
    De zon is onder (= De zon is ondergegaan)*
    De kaars is aan (= De kaars is aangestoken.)*
    De drenkeling is alweer bij (= De drenkeling is alweer bijgekomen.)*
    Etc.

    4. Naar alle waarschijnlijkheid uit het Engels overgenomen:
    Zwart is weer helemaal in.
    De bal is uit.

    5. Een handjevol van de voorbeeldzinnen lijkt zuiver voorzetsel te zijn, waarbij het bijbehorend zelfstandig naamwoord is weggevallen:
    Ik zit helemaal onder! (= Ik zit helemaal onder de rommel!)
    Het lek is boven. ( = Het lek is boven water.)

    6. En dan nóg hou je lastig te categoriseren spul over. "Noem het maar voorzetselbijwoord, dan ben je ervan af", lijkt de redenering te zijn ...


    Quote Originally Posted by Syzygy View Post
    Ik vind dit soort uitdrukkingen vaak moeilijk om in de woordenboeken op te zoeken. Ik weet niet of ik er nieuwe threads voor moet maken of dat jullie hier nog een paar van deze zinnen kunnen verklaren (of vertalen) voor leerders die het gebruik ervan niet goed begrijpen.
    Het is inderdaad jammer dat dit soort uitdrukkingen lastig in woordenboeken te vinden is. Het zou wel leuk zijn als Van Dale met een uitgave komt die alleen maar gewijd is aan voorzetsels, voorzetselbijwoorden en bijwoorden die op voorzetsels lijken. Ik zou het meteen zelf aanschaffen! Misschien kan deze thread van ThomasK voorlopig gebruikt worden als vergaarbak?


    Quote Originally Posted by Syzygy View Post
    Die die ikzelf niet kende, zijn...

    Brownpaperbag heeft bijna al je vragen beantwoord, waarvoor dank! Enkele losse draadjes nog:
    Het lek is boven betekent inderdaad het lek is boven water. Het lek boven (water) hebben komt neer op het ergste achter de rug hebben of de moeilijkheden te boven zijn gekomen. Als een lek geslagen boot met z'n lek voldoende boven het water zit, kan het namelijk niet meer nog verder zinken. Overigens heb ik de indruk dat velen deze uitdrukking een toch net iets andere betekenis geven, namelijk deze: de oorzaak van het probleem hebben gevonden.
    Het is X voor en X na. Ik heb het altijd begrepen als: het steeds over X hebben, vaak in positieve zin. Of om een andere uitdrukking te gebruiken: de mond van X vol hebben. Na wat googelen zie ik dat er toch wel wat meer interpretaties mogelijk zijn:
    1. Het is BMW voor en BMW na. Gegeven de context (zie: http://www.autoblog.nl/archive/tag/mini) komt het neer op alles draait om BMW of BMW is allesoverheersend.
    2. Het is mama voor en mama na. Uit de context (zie: http://www.ikkeben.nl/forum/topic.asp?topic_id=12243) maak ik op dat het gaat om een kind dat alleen maar gericht is op zijn moeder.

    Gelukkig kan ik ook met citaten komen waarin de uitdrukking wordt gebruikt zoals ik 'm zou gebruiken:
    3. De naam van de club gonst over het gehele eiland en iedereen vraagt of je er wel eens binnen bent geweest. Het is Patchi’s voor en vooral ook Patchi’s na. Als maar genoeg mensen tegen je zeggen dat het leuk, interessant, mooi, vreemd en gek is.... Zie: http://gertjanvanscherrenburg.waarbe...piet-en-hoeren.
    4. Onze fractievoorzitter Patrick Zoomermeijer zei het al: het woord ‘solidariteit’ komt in deze begroting niet voor. Het is bezuinigen voor en bezuinigen na, vooral op de uitkeringen en op de voorzieningen die lagere inkomens ten goede komen.Zie: http://zaanstreek.sp.nl/bericht/1001..._de_kater.html.



    *Verschil is er toch wel: de variant zonder voltooid deelwoord benadrukt meer het statische aspect.
    Last edited by bibibiben; 25th November 2012 at 2:38 PM.

  17. #17
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Quote Originally Posted by fas_et_nefas View Post
    Heel interessante lijst, bedankt ervoor. Als niet native speaker heb ik ook altijd moeite met het los gebruik van preposities. Ik heb trouwens ook de indruk dat constructies met voorzetselbijwoorden in het Nederlands vrijer kunnen worden gebruikt dan in het Duits (en misschien ook het Engels, maar daar ben ik niet zeker van).
    Zeker, maar soms wel deel van een scheidbaar werkwoord - dat je dan wel moet kennen. Nu, ik denk dat het in de didactiek nuttig zou kunnen zijn de basisbetekenis(sen) ervan aan te geven.

    Quote Originally Posted by fas_et_nefas View Post
    Er zijn sommige samenstellingen die ik evenmin heel goed begrijp:

    1) "Ben je alweer bij? — Nee, ik ben nog steeds achter" - Ik heb moeite met "alweer bij" in combinatie met "achter". De erste zin zou ik eigenlijk met "Ben je alweer erbij bij dit of dat" vertalen, maar dit lijkt me niet heel goed samen te gaan met de ruimtelijke betekenis van achter. Dus, betekent deze constructie "Heb je de achterstand (welke dan ook) al ingelopen?" Nee, ik zit nog steeds (behoorlijk) achter".

    2) "De drenkeling is alweer bij" - Deze constructie begrijp ik helemaal niet. Ik denk het is een metaforische uitdrukking (of niet?), maar wat zou hij dan betekenen. Misschien: Hij is toch niet zo slecht af of zoiets met de betekenis dat de drenkeling eigenlijk niet is verdronken en het daarom toch ergens meevalt?

    3) "Heeft ze de loterij gewonnen? Dan is ze binnen" - Dan hoeft ze niet meer te werken en is de bekommernissen van het leven kwijt? Binnen het "goede een zorgloze leven" dus?

    4) "Je hebt me overtuigd, ik ben om" - Ik ben nu ervoor omdat jij me overtuigd heeft, kloppt dat? Maar waarom dan om? Omdat men van mening gewisselt heeft? Om dus in de betekenis van "om-draaien", op de andere kant zetten of zoiets?

    5) "Alle glazen lagen om" - Alle glazen lagen omdat ze waren omgeduwd?

    Dat was nu ook een ietwat langere lijst. Mijn excuses, maar mijn besef van los preposities in het Nederlands is nogal beperkt:-)
    Ik begrijp je wel, maar misschien even proberen:
    - achter (1) : niet geüpdatet ; vandaar bijsturen, bijscholen, ... --- up-to-date brengen ; achter (2) soms zit er een bedoeling achter iets (hidden agenda) ; een Hintergedanke in het Duits? Vandaar... (Sorry, moest afbreken, maar B neemt hieronder over)
    Last edited by ThomasK; 25th November 2012 at 4:43 PM.

  18. #18
    Join Date
    Nov 2012
    Location
    Amsterdam
    Native language
    Dutch - Netherlands
    Posts
    681

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Quote Originally Posted by fas_et_nefas View Post
    Er zijn sommige samenstellingen die ik evenmin heel goed begrijp:

    1) "Ben je alweer bij? — Nee, ik ben nog steeds achter" - Ik heb moeite met "alweer bij" in combinatie met "achter".
    Bij betekent hier bij met het werk. Achter betekent achter met het werk. Dus ja, bij zijn betekent dat je je achterstand hebt ingelopen. In dit geval vroeg spreker A hoopvol of spreker B de achterstand was ingelopen, maar B moest ontkennend beantwoorden.

    Quote Originally Posted by fas_et_nefas View Post
    2) "De drenkeling is alweer bij" - Deze constructie begrijp ik helemaal niet.
    Het betekent dat de drenkeling weer is bijgekomen, oftewel bij bewustzijn is.

    Quote Originally Posted by fas_et_nefas View Post
    3) "Heeft ze de loterij gewonnen? Dan is ze binnen" - Dan hoeft ze niet meer te werken en is de bekommernissen van het leven kwijt? Binnen het "goede een zorgloze leven" dus?
    .
    In elk geval hoeft ze zich over haar financiën niet meer druk te maken. Dat punt is op orde. Soms begint dan het goede en zorgeloze leven, maar anderen slagen er evengoed nog in om van hun leven een puinhoop te maken.

    Quote Originally Posted by fas_et_nefas View Post
    4) "Je hebt me overtuigd, ik ben om" - Ik ben nu ervoor omdat jij me overtuigd heeft, kloppt dat? Maar waarom dan om? Omdat men van mening gewisselt heeft? Om dus in de betekenis van "om-draaien", op de andere kant zetten of zoiets?
    Om betekent inderdaad zoiets als van mening zijn veranderd. Zelf denk ik altijd aan iemand die eerst de ene kant op dacht, maar nu de andere kant op dacht. Die beweging van de ene kant naar de andere kant zie ik vervolgens als omslaan. En van omslaan naar om is nog maar een kleine stap. Of deze gedachte etymologisch verantwoord is, durf ik niet te zeggen.

    Quote Originally Posted by fas_et_nefas View Post
    5) "Alle glazen lagen om" - Alle glazen lagen omdat ze waren omgeduwd?
    Alle glazen lagen omver, oftewel op hun kant. Ze kunnen om(ver)geduwd zijn, om(ver)geblazen zijn, omgevallen door een schok etc.

  19. #19
    Join Date
    Mar 2008
    Location
    (near) Kortrijk, Belgium
    Native language
    Belgium, Dutch
    Posts
    6,384

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Ik geef aan studenten graag de letterlijke betekenis van die vz., met aanzetten tot figuurlijke interpretaties. Dat lijkt mij nuttig, ook om nieuwe uitdrukkingen/... af te leiden...

    Bv. af --> naar beneden --> tot op de grond >>>, tot het einde, maar ook negatief, pejoratief, zoals in afwijzing (verwerping, to reject) bijvoorbeeld.
    Last edited by ThomasK; 25th November 2012 at 4:42 PM.

  20. #20
    Join Date
    Nov 2012
    Location
    Amsterdam
    Native language
    Dutch - Netherlands
    Posts
    681

    Re: Werkwoordloze preposities of prefixen

    Nog meer 'los' spul:

    Kijk, de wasmachine past wél in die hoek. —Ja, maar het is maar net aan. [wordt gezegd als iets bijna niet goed gaat]
    Balkenende is al jaren premier af.
    Wat klaag je nou? Jij bent juist goed af.
    Op uw plaatsen. Klaar? Af!
    Opa is niet meer zo bij. [bij = bij de pinken, op de hoogte van alles]
    Mijn gezondheid staat bovenaan.
    Die nieuwe broek is nu al bij de knieën door. [door = versleten, dun geworden, met gaten]
    Heeft hij zijn medicijn al in? [in = ingenomen]
    Hoef jij niks te dragen? —Nee, want m'n vriend heeft alles al mee. [mee = meegenomen]
    Hij heeft niet bepaald zijn uiterlijk mee.
    Onze tv kan nog jaren mee. [mee = meegaan]
    Zo moet je niet rijden, want dat is twintig minuten om. [om = omrijden]
    De dag is zo om. [om = voorbij, verstreken]
    Kunnen we de ijsbaan op? [op = opgaan] Ik heb mijn schaatsen al onder.
    Onze club staat onderaan/bovenaan.
    Ik wil iets zeggen. —Nou, spreek op.
    Moet iedereen zijn snoep inleveren? —Ja, geef op. [niet te verwarren met opgeven: niet meer meedoen]
    Ik moet me voorbereiden op mijn examen. —Wanneer moet je op?
    Klaar, over! [over = oversteken]
    Hoe is het met je wond op je knie? —Het is alweer over. [over = genezen]
    Je zou toch morgen verhuizen? —Nee, we zijn al over.
    Ik woon in het huis tegenover.
    De taxi staat voor. [voor = aan de voorkant, voor het huis]
    Pech voor jou, ik ben je voor. [iemand voor zijn = eerder zijn dan iemand]
    Hij heeft een streepje voor (op de anderen).
    Wanneer verschijnt je nieuwe boek? —Het is al uit. [uit = uitgebracht]
    Is het nu uit?! [uit = afgelopen]
    Morgenavond moet je niet langskomen, want dan zijn we uit. [uit = van huis, niet aanwezig, 'de hort op']
    De school is op woensdag altijd vroeger uit.
    Hij is niet echt beroemd. Hij is alleen maar de zoon van. [zoon van = zoon van een beroemdheid.]

Page 1 of 3 123 LastLast

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •