1. The WordReference Forums have moved to new forum software. (Details)

öküz - boğa anlamına gelen Proto-Türkçe UD

Discussion in 'Türkçe (Turkish)' started by ancalimon, Sep 28, 2012.

  1. ancalimon Senior Member

    Istanbul
    Turkish
    Bu sözcük ile ilgili fikirlerimi ve bunun sonucunda bir sonuca bağlayamadığım diğer bazı fikirlerimi sizinle paylaşmak istiyorum. Balki atladığım noktalar vardır ve sizler de bildiği bir şeyler ekleyebiliriz. Özellikle yanlış düşündüğümü düşündüğünüz şeyleri de bana gösterebilirseniz sevinirim.

    Osman Nedim Tuna "Türkçe Ø- Y- > Sümerce G-" karşılaştırmalı tarihsel kökenbilim kanununda sıraladığı Sümercedeki Türkçeden ödünç alınmış sözcükler arasında UD>GUD sözcüğünü belirtmiş.

    Bunun üzerine aklıma "Gütmek" fiili geldi ve bunun hatırladığım kadarıyla üç anlamı aklıma geldi.

    1-) Bir hayvan sürüsünü yönlendirmek
    2-) Bir düşünceyi, bir duyguyu veya bir ilkeyi gerçekleştirmeye çalışmak
    3-) Bir kimseyi, bir topluluğu kendi düşünce ve amacı doğrultusunda yönetmek, sevk ve idare etmek

    *genel şekliyle anladığım şu ki; bu anlamlar "yönlendirmek" te buluşuyor.

    Her zaman başıma geldiği gibi düşüncelerden başka düşünceler doğdu ve aklıma aşağıdaki birbiriyle ilişkisi olup olmadığını çözemediğim şeyler geldi:

    1-) Acaba KUT sözcüğü bununla ilişkili midir? Neden diye soracak olursanız açıklamaya çalışayım. Bildiğinizi tahmin ediyorum ki eski Türklerde Ötüken diye bilinen ormanlık bir tepe vardır ve bu tepede Türklerin yönetim merkezi bulunur. Geçmişte kabul edilen şey "Tanrı'nın bu tepeye kut verdiği ve bu kut sayesinde kendi istencini yönetici aracılığıyla dünya üzerinde etkin kıldığıdır.
    2-) Eski Bulgarlar'ın ikiye ayrıldığını okumuştum. Kutrigurlar ve Utrigurlar. Daha sonradan OnOgurlar bunların peşinden gelip, savaşıp büyük yenilgiye uğratmışlardır.

    Kutrigur ve Utrigur sözcüğü doğrudan aklıma Sümerce boğa anlamına gelen GUD ve Türkçe boğa-öküz anlamlarına gelen UD sözcüğünü getirdi.

    Şöyle ki bir Bulgar bilim adamının bu sözcükleri açıklamasında Kutrigur sözcüğü "GİT" fiilinden Utrigur sözcüğü ise "OTUR" fiilinden geliyor. Bana pek inandırıcı gelmedi.

    Sonra aklıma eski Bulgarların Tengri yani benim çözümlediğim kadarıyla "Tekliğin Döngüsü~Doğruluk" adını verdiğim olguya sahip oldukları geldi.

    İşte bu anda Kutrigur < "Güder Ogur" ya da "Kudur Ogur" sözcüklerini düşündüm. Sonuçta nasıl ki Bulgarların peşinden OnOgurlar gelip onları bozguna uğrattıysa, Gothların peşinden de Hunlar gelip aynı şekilde onları bozguna uğratmışlardı. İşin içinde sahip olunan Tengri düşüncesinin bozulmuş ~ yok edilmiş olma olasılığı yüksek olabilir diye düşünüyorum.

    Neden "kudur"? Sonuçta boğa denen hayvanın iki betimlemesi vardır. Birisi kudurmak, diğeri ise denge. (dünya boğanın boynuzları üzerinde dengede sözünü hatırlarsanız)

    Sonra aklıma Bulgar sözcüğü geldi ve acaba Bulgar sözcüğünün başındaki BUL sözcüğü İngilizce boğa anlamına gelen "BULL" olarak bildiğimiz sözcükle ilişkili olabilir mi diye düşündüm.

    Sonra aklıma eski Türkçe BALIQ sözcüğü ve genel olarak "dengede olmak, düzenin sağlanması" anlamına gelen POL sözcüğü geldi.

    Kısaca önceleri "baş kaldıran : kuduran" bir topluluk daha sonra "düzeni sağlanmış : POL" haline geliyor. Bu bana hiç tesadüfmüş gibi gelmiyor.

    Eski Türkler Kuzey Kutup Yıldızına "Demir Kazık" ya da "Polyüs" derlermiş. Düşündükleri şey şuymuş: Yer Yüzüne bir taş düşüyor ve kaos içinde her şey alt üst oluyor, sonra Tengri şiddetli bir şekilde dünyaya bir kazık çakıyor ve düzeni ve dengeyi sağlıyor.

    POL sözcüğüne yakın ve okunuş olarak uyumlu bir kaç sözcükten bahsetmek gerekirse:



    Burdan sonrası karmaşanın başladığı yer.

    1)Bal: Arı kovanlarında bulunan oldukça yapışkan bir madde. Pekala Arı kovanını dengede tuttuğu düşünülebilir. Balçık gibi...
    2)Balık: Eski Türkçe "kent" anlamına gelir. Şehirlerin sağlam zeminler üzerine kurulması gerekir. Bu insanın aklıma dengeyi getiriyor.
    3)Balık: Denizde yüzen balıkları düşünürseniz şekil olarak dengeyi anımsattığını görürsünüz.
    4)Balçık: Açıklamaya gerek yok sanırım.
    2)Balta: Özellikle çift taraflı baltayı düşünürseniz bir denge unsuru söz konusudur. Aynı zaman da otoritenin bir simgesidir. Şurası yukarıda anlattıklarımı düşünürseniz bir hayli ilginç geliyor bana:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Labrys

    Burda çarpıcı bir kaç şeyi paylaşmak istiyorum.

    pelekys (iki taraflı balta) bana "polikiz" söz grubunu hatırlattı.

    Labrys > Labrynth.. Labirent sizin de aklınıza yarı boğa yarı insan olan kudurmuş Minatour denen mitolojik yaratığı getirmiyor mu? Üstelik "Tour" "boğa" demek.
     
    Last edited: Sep 28, 2012
  2. Edguoglitigin

    Edguoglitigin Senior Member

    Ankara
    Turkish
    Ancalimon, Türkçeyi Türkiye'de konuşulan Türkçe olarak kısıtlarsan tarihi formlar üzerinde yapacağın karşılaştırmalarda hataya düşmen kuvvetle muhtemel. Güt- fiilinin öncelikle sadece Oğuz Türkçesinde g'li diğerlerinde k'li olduğunu bilmelisin. Eski Türkçede de k'li idi. Dolayısıyla Sümerce GUD ~ güt- gibi bir denklik kurulamaz. Güt- fiilinin en eski anlamlarında bizim kullandıklarımız yoktu. Temel anlamı "beklemek" idi ki hâlen Orta Asya'da kullanılır. Bir Kazak sana "küt!" emri verirse bu "bekle!" demektir. Hayvan gütmek de aslında hayvanların başında beklemektir çoğunlukla. Diğer anlamlar, Anadolu'da, zaman içinde oluşmuştur.

    Kut meselesinde Ud ile kurmak istediğin bağlantıyı anlayamadım.

    Kutrigur ile Utrigur'ların etnonimlerindeki -gur hecesi Ogur ~ Oguz'un kaynaşık şeklinden geliyor diye biliyorum ve Utrigur'un Utır/Otır Ogur yani Otuz Oğuz idi yanılmıyorsam. Kutrigur da Tukır Ogur yani Tokuz Oğuz'un metatetik biçimi idi galiba (yanılıyorsam düzeltin).
     
    Last edited: Sep 28, 2012
  3. ancalimon Senior Member

    Istanbul
    Turkish
    Buradaki Gur hecesi doğrudan Ogur ya da Oğuz anlamına geliyor olmalı. Benim düşüncem burada kökün Oğ ya da Og olduğu yönünde. uz ya da ur eklerinin ise topluluk olunduğunu belirten ekler olarak düşünüyorum.

    Sekiz Oğuz, Dokuz Oğuz ve Otuz Oğuzdan bahsetmişken bunlar aklıma bir başka benzerlik geliyor.

    Sekizinci ay anlamına gelen August sözcüğünün eski hali Sextilis. Bu size Türkçe sekiz (ve hatta belki dilmek: bütünü parçalara bölmek) sözcüğünü anımsatmıyor mu?

    Her nasıl oluyorsa birbiriyle yakından bağlantılı iki ayrı sözcük tek bir yerde tesadüfen birleşmiş.

    Gaius Agustus <> Kayı Oğuz

    Gaius sözcüğünün kökeni Trüsklerden geliyor. Yani bilinmiyor.

    Etrüskler ve Truvalılar ile ilgili Çingiz Karaşarlı'nın yeni okuduğum "Truvalılar Türk İdiler" adlı kitabını hepinize tavsiye ederim. Oldukça ilginç ve çarpıcı iddiaları var.



    KUT ve GÜT arasında bir bağlantı düşündüm.

    Tanrı KUT aracılığıyla insanları GÜDÜYOR sonuçta.

    Ayrıca hayvanları güderken duruma göre durdururuz, duruma yöne yönlendiririz. Yani gütmek sadece durdurmak anlamında olmak zorunda değil bence.
     
  4. Edguoglitigin

    Edguoglitigin Senior Member

    Ankara
    Turkish
    1-Kutrigur ve Utrigur'daki {gur} hecesi doğrudan olmasa da kaynaşan parçası ile Oğuz olarak düşünülmekte. Oğuz için Ok+uz etimolojisi verilir. Burada ok sözcüğü "kabile" anlamında, +(I)z eki de dediğin gibi çokluktur.

    2-Türkçedeki sayı adları ile Avrupa dillerindekilerde benzerlik yok denemez. Sekiz onlarda çoğunlukla akto, okto gibi biçimlerdeyse de belki siks, seis vd. ile bizim sekiz gösterdiği sayılar farklı olsa da aynı biçimden gelmiş olabilirler. Türkçe bir sayı adının Avp. dillerinde ön takı pre-, pri- ile ilişkili olduğunu düşünülüyor. Yedi (< ET. yetti) ile Latin dillerinde siete de aynı kaynaktan geliyor olmalı.

    3-Agustus ~ Oğuz denkliği için hiçbir şey diyemem. Bunun için Agustus adının geçmişini görmek gerek.

    4- Gök Tanrı inancına göre kut denilen şey liderlere bahşedilir. Liderler de Tanrı adına halkı yönetir eyvallah da Sümerce Gud şekli ile küt-mek fiiline bağlanmak oradan da kut'a geçmek bence çok zorlama. Türkçe içinde düşünmek gerekirse gud'u değil ud'u dikkate almak lazım; zira /g/ türemesi Sümerceyle ilgilidir Türkçe ile değil. Türkçe anlam silsilesine dahil edilmemeli bu yüzden.
     

Share This Page