της κυρά Νικόλαινας

Discussion in 'Ελληνικά (Greek)' started by alfie1888, Jul 9, 2014.

  1. alfie1888

    alfie1888 Senior Member

    Kent, England
    English - England
    Γεια σε όλους!

    Πολλές φορές τώρα έχω ανταμώσει τις συντομογραφίες "κυρ" και "κυρά" στη γενική, γραμμένες όμως χωρίς την κατάληξη που θα περίμενα. Μπορεί να μου εξηγήσει κανείς τους κανόνες γι' αυτό το θέμα; Μπερδεύτηκα πολύ. Κι απόψε διαβάζοντας ένα βιβλίο μου από τα παιδικά μου χρόνια, βρήκα το εξής παράδειγμα:

    Ήτανε μια φορά τέσσερα λαγουδάκια, που τα λέγανε Ασπρονούρη, Κουτσαύτη, Τρεμόκαρδη και Γοργοπόδαρο. Ζούσανε σ’ ένα λαγούμι στρωμένο με άμμο, κάτω από τη ρίζα ενός πεύκου.
    Μια μέρα η κυρά Λαγουδίνα τα φώναξε και τους είπε:
    - Παιδιά μου, να πάτε να παίξετε στα λιβάδια και στα μονοπάτια. Τον νου σας μόνο μην πάτε μέσα στο περιβόλι του κυρ Νικολή: ο πατέρας σας έπαθε μεγάλο δυστύχημα. Έγινε στιφάδο μέσα στον τέντζερη της κυρά Νικόλαινας...

    Με λίγα λόγια, γιατί γράφονται του κυρ / της κυρα Χ κι όχι του κυρού / της κύρας Χ;
     
  2. Nikolaos_Kandidatos

    Nikolaos_Kandidatos Senior Member

    Rethymno, Crete
    Finnish
    Καλημέρα alfie1888,

    δεν ξέρω κατά πόσο αυτό το φαινόμενο είναι προβλέψιμο βάσει κανόνων, αλλά όντως που και που βλέπεις/ακούς λέξεις που χρησιμοποιούνται ως τίτλοι μπροστά σε κύρια ονόματα να μην κλίνονται παράλληλα με τα ονόματα αλλά να διατηρούν την ονομαστική (ή κλητική) πτώση. Είναι πολύ διαδεδομένο και συνηθισμένο ο κόσμος να αναφέρεται στους ιερείς χρησιμοποιώντας ως "άκλιτο" τίτλο τη λέξη πάτερ ή πατήρ (π.χ. «θα πάρω τηλέφωνο τον πάτερ / τον πατήρ Ιωάννη» αντί για «τον πατέρα Ιωάννη» όπως θα ήταν αναμενόμενο με βάση τη γραμματική). Υπέθετα πάντα πως έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι άνθρωποι δεν είναι τόσο εξοικειωμένοι με την αρχαία γραμματική, αλλά αφού μου υπενθύμισες ότι συμβαίνει και στην περίπτωση της λέξης κυρ/κυρά (που επίσης έχω ξαναδεί ή ακούσει), αποκλείεται αυτή να είναι η (μόνη) εξήγηση.

    Εμένα το μόνο που μου έρχεται στο νου είναι ότι μπορεί η πολύ σύντομη λέξη κυρ/κυρά να γίνεται αντιληπτή όχι ως ξεχώριστη λέξη αλλά να αντιμετωπίζεται από τον εγκέφαλο του ομιλητή πιο πολύ ως μια απλή μονο- ή δισύλλαβη προσθήκη στο κύριο όνομα. Φαντάζομαι ότι ιδιαίτερα στη γρήγορη ομιλία προφέρεται συνήθως ως άτονη και ως εκ τούτου αποτελεί τμήμα της ίδιας φωνολογικής λέξης (ενότητας που διακρίνεται από έναν τόνο, δηλ. αυτόν που φέρει το κύριο όνομα), κάτι που θα υποβοηθούσε μια τέτοια ανάλυση από τον εγκέφαλο. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στη ζωντανή ομιλία η ονομαστική και η αιτιατική πτώση χρησιμοποιούνται κατά πολύ ευρύτερα από τη γενική - με άλλα λόγια, εάν, ξέρω 'γω, τις 9 από τις 10 φορές που αναφέρεσαι στην κερά Νικόλαινα χρησιμοποιείς την ονομαστική ή την αιτιατική, τη δέκατη μπορεί απλά να «ξεχάσεις» να κλίνεις τη λέξη. Αυτό δεν προκαλεί το ίδιο πρόβλημα που θα προκαλούσε εάν επρόκειτο για ένα αυτόνομο ουσιαστικό, αφού η γενική πτώση ούτως ή άλλως δηλώνεται στο κύριο όνομα και η παράλειψη να κλιθεί ο «τίτλος» δε θέτει σε κίνδυνο την ανάλυση της δομής από τον ακροατή. Τώρα στην περίπτωση του «πάτερ» τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά επειδή η κλητική και η ονομαστική χρησιμοποιούνται αντί για την αιτιατική και τη γενική (τον πάτερ/πατήρ, του πάτερ/πατήρ), αλλά ίσως εδώ παίζει ρόλο η δυσκολία της αρχαίας κλίσης και το γεγονός ότι συνεχώς χαιρετάμε τους ιερείς με το «πάτερ» που βλέπουμε να έχει παγιωθεί.

    Δεν ξέρω, αυτές είναι απλώς δικές μου ιδέες. Δεν ξέρω αν (βασικά δεν νομίζω ότι) έχει γίνει κάποια μελέτη σχετικά με τη στατιστική συχνότητα της χρήσης των άκλιτων (κυρά,κυρ,πάτερ,πατήρ) και των κεκλιμένων (κυράς/κυρού,πατέρα ή πατρός) τύπων, αλλά όλο και κάποιος θα ξέρει να μας πει πιο πολλά.. :)
     
  3. Perseas Senior Member

    Athen
    Griechisch
    Η «κυρα-Μαρία» (ή ο «κυρ-Μιχάλης») αποτελεί ενότητα, θεωρείται δηλαδή ως μία λέξη, και κλίνεται μόνο το κύριο όνομα. Συνήθως μπαίνει ενωτικό (-) μεταξύ του «κυρ/κυρα» και του κυρίου ονόματος, αλλά υπάρχει και η γραφή «κυρά Μαρία», «κυρ Μιχάλης».

    Φαντάσου πως έχουμε ένα σύνθετο, π.χ. «λογοτέχνης» με τη διαφορά ότι δεν μπορεί να είναι «Κυραμαρία*», αλλά «κυρα-Μαρία». Στη γενική: «του λογοτέχνη» και «της κυρα-Μαρίας».
     

Share This Page