Braak, breuk, brok, breking...

Discussion in 'Nederlands (Dutch)' started by ThomasK, Mar 9, 2010.

  1. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Vermoedelijk is mijn lijst niet volledig. Vul gerust aan (andere 'ablauten', als dat de juiste term is). Maar zouden er nog meer dergelijke verba zijn in het Nederlands, die drie en meer substantiefafleidingen hebben ?

    Waar vind ik die, of eventueel hoe vind ik die ? Bestaat daarvoor een site (over woorden en hun afleidingen) ? (Dank !)
     
  2. Frank06

    Frank06 Senior Member

    Nederlands / Dutch (Belgium)
    Even de muggen ziften, maar hier heb je naast Ab- en Umlauten een hele rits andere soorten klankveranderingen.

    - sluiten, sleutel, slot, sluiting, ...
    - spreken , sprookje, spreuk, spraak, ...
    - verliezen, verlies, verlossing, (nog eentje?)
    - binden, bond, band, bende, ...
    - dragen, dracht, dreg (anker), ...
    - druipen, drop, druppel, drup, druup, ...
    - varen, vaart, veer (ferry), voorde, ...
     
  3. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Ik moet bekennen: ik had er niet echt meer naar gezocht, had even het gevoel dat drie toch al veel was...
    Maar je hebt gelijk. Aan een paar zou ik niet gedacht hebben, zoals
    - 'bende' bij 'binden',
    - 'dreg' bij 'dragen',
    - 'druup', en
    - 'voorde' vooral niet (ik ken het als 'oversteekplaats', maar inderdaad, het zou [ook] met 'rijden' [varen] te maken kunnen hebben)...

    Het zou mij bijzonder interesseren om die verbanden ergens systematisch terug te kunnen vinden. Enig idee? Alleen etymologische woordenboeken? Liever een site...
     
  4. petoe

    petoe Senior Member

    Dutch - Flemish
    Moeilijk om meer dan twee klankwisselingen als substantief te vinden:
    bijten: bijt, bit, beet, hmm ja slechts 2
    drinken: drank, dronk, drenk..maar dat komt dan weer van het causatief drenken
    geven: gift, gave....(bijna)
    vliegen: vlucht, vleugel, vlaag, maar niet zeker of het wel daarvan is afgeleid
     
    Last edited: Mar 9, 2010
  5. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Toch bedankt !
     
  6. The Machine of Zhu Junior Member

    Dutch - Flemish
    Graven: graf, graaf, gracht, groef/groeve, greppel, grebbe/greb
     
  7. Frank06

    Frank06 Senior Member

    Nederlands / Dutch (Belgium)
    Hoi,

    Nog eentje, om het af te leren:
    wreken, wraak, wrok, wraking
    Voor zover ik weet bestaat zo'n exhaustieve lijst niet. Ik vraag me eerlijk gezegd ook af wat het nut zou kunnen zijn van zo'n (volledige) opsomming.
    Ook bij het eventuele resultaat zou ik me vragen stellen: als we de (arbitraire) restrictie "drie of meer" wegnemen, dan zouden we al snel in de buurt komen van een gewoon woordenboek. Okay, minus de "vreemde woorden" (Latijn, Frans, Engels, etc.) en minus de andere woordsoorten (substantiefafleidingen), waarbij we ons dan ook moeten afvragen waarom werkwoorden en substantieven maar geen adjectieven of bijwoorden. Wie zou daarin willen investeren en wie zou daar nood aan hebben?

    Groetjes,

    Frank
     
  8. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Oké, het nut... Ik zie het vooral als nuttig voor een aantal studenten (bv. anderstaligen) omdat ze dan verbanden zien die ze tevoren niet zagen. Kan mnemotechnisch zijn. In een gewoon woordenboek mis ik dat soort verbanden wat.

    Nu, ik lanceerde ooit een theorie rond 'key verbs' (remember), waarop ik niet direct wild enthousiaste reacties kreeg - niet ten onrechte -, en die werd mee getriggerd door het feit dat één stam in zoveel contexten kon voorkomen dat hij nuttig lijkt voor studenten als mnemotechnisch middel, misschien zelfs voor meer. (Maar voor wat is mij ook nog niet duidelijk...;-)) Er speelt gewoon een fascinatie in mee door verbanden die ik plots onderken en soms nooit had gezien. Voorde bv. en varen, zoals jij aangaf vond ik een eye-opener - as such, en dan wil ik altijd denken dat er misschien meer mee te doen valt...
     
  9. petoe

    petoe Senior Member

    Dutch - Flemish
    Nogal opmerkelijk: van springen (en causatief sprengen) komen sprong, spreng en sprang.
    Spreng en sprang kende ik niet eens als substantief.
     
    Last edited: Mar 11, 2010
  10. HKK

    HKK Senior Member

    3010 Leuven, Be.
    Dutch/Belgium
    Ik ken die woorden niet in welke woordklasse dan ook!
     
  11. Frank06

    Frank06 Senior Member

    Nederlands / Dutch (Belgium)
    Hoi,

    Nog nooit tegengekomen.
    Terug introduceren, zou ik zeggen.
    Spreng: Van Dale


    Groetjes,

    Frank
     
    Last edited: Mar 11, 2010
  12. Grytolle Senior Member

    Swedish - Swedish
    Nog eentje:

    zit, zetel (gerokken klinker i > ee), zate/zaat/nazaat, zeet/zete/zeting
     
  13. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    'Zeet': troon, machtspositie, begrijp ik
    'Zaat': woning, boerderij, hogere plek om boot te herstellen.

    Bepaalde Zweden kunnen bijzonder goed Nederlands !
     
  14. Grytolle Senior Member

    Swedish - Swedish
    Bepaalde zweden konden alleen maar op "zit, zetel, nazaat" komen maar speelden vals met de wildcardsearch in VanDale! (maar bedankt :D)
     
  15. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Mag ik nog even de tip met die wildcard? Dan kan ik eventueel afleidingen van andere verba vinden, want dat zoek ik al langer...
     
  16. Grytolle Senior Member

    Swedish - Swedish
    zoeken op woord(vormen)

    "van zitten"
     
  17. petoe

    petoe Senior Member

    Dutch - Flemish
    kunnen+causatief kennen
    => bekendheid, kennis, kunde, kunst, kond (>verkondigen)
     
  18. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Inderdaad, ik dacht er toevallig vandaag aan.

    Ik heb ook zitten denken aan 'stuif', 'stof', het Eng. 'stuff' (maar dat telt niet mee); maar dat is niet indrukwekkend - en ik ben niet zeker dat het klopt.
     
  19. petoe

    petoe Senior Member

    Dutch - Flemish
    toevallig nog eentje gevonden :)
    scheppen geeft schep schop schup schoep
     
  20. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Eén bedenking:

    - er is reden om aan te nemen dat je ook schepen, schip, in die rij mag vermelden (vanuit de etymologie)
    - even gedacht aan stellen > stal, stelling, maar niet stoel, zo lijkt...
    - opvallend: er zijn vaak ook -ing-afleidingen, die vermoedelijk van recentere datum zijn en vaak figuurlijk, denk ik --- maar ik ben het niet zo zeker !
     
  21. petoe

    petoe Senior Member

    Dutch - Flemish
    nog een voor de hand liggende:
    schieten:
    beschieting, schot, geschut, schutter, scheut, en volgens het woordenboek zou ook schuit verwant zijn met schieten
     
    Last edited: Apr 7, 2010
  22. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Ik blijf geïntrigeerd worden door al die oude afleidingen. Ik ben er redelijk van overtuigd dat ze didactisch nuttig zijn: voor studenten Nederlands en soms voor native speakers. Ik dacht net vannamiddag aan baten, baat, en beter. Die blijjken echt verwant, en ik denk dat daardoor een moeilijk woord als baat plots makkelijker te begrijpen valt. Nu, boeten blijkt ook verwant: beter maken, beter doen, letterlijk.

    Ik verwijs graag ook naar moe/ moeilijk/ moeite. Ik vind niet de bevestiging van alle verwantschap, maar ik vermoed die.

    De verwantschappen tussen wijs, wijzen, weten (wetten, geloof ik ook), enz., vind ik ook fascinerend, en relatief nuttig voor mijn buitenlandse studenten. OOk voor mij als food for thought. Idem met recht, richting, directie, terecht, terechtkomen, enz., war nog veel explicieter een verbreding naar andere talen mogelijk blijkt.

    Maar tot hiertoe worden mijn 'verhalen' daarover alleen geapprecieerd als 'intellectuele Spielerei', eventueel zelfs verdacht 'wishful'. Kan het een (ander) nut hebben ?
     
  23. Frank06

    Frank06 Senior Member

    Nederlands / Dutch (Belgium)
    Ik nodig je uit om dit in mijn klassen NT2 te komen demonstreren.

    Aan jou om dat uit te leggen.

    Frank
     
  24. Grytolle Senior Member

    Swedish - Swedish
    Het is denk ik wel bewezen dat als een woord vormelijk lijkt op een uit je eigen moedertaal, je het makkelijker onthoudt, ook al is zijn betekenis niet helemaal dezelfde
     
  25. Frank06

    Frank06 Senior Member

    Nederlands / Dutch (Belgium)
    Hoe bedoel je? Wat heeft dit te maken met deze discussie?

    F
     
  26. Grytolle Senior Member

    Swedish - Swedish
    Is dat niet een denkbaar nut ervan?
     
  27. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Haha, ik krijg reactie. Nu, ik geef ook NT2, allez, eigenlijk NT3, NT4, NT5 ;-) bij EU'ers in Brussel, waardoor ik soms wel wat feedback krijg. Ik zie het nut dus in woorduitbreiding op een 'hoger' niveau, niet bij beginners --- hoewel: het verband tussen twee en twijfelen zou heel goed kunnen helpen om het woord twijfelen te helpen onthouden). Ik pas dat ook homeopathisch toe: in oneindig kleine of alvast kleine doses. Een didactische vorm van etymologie voor NT2'ers heb ik nog niet ontwikkeld. Komt misschien nog ! (Aaaarrrrrhhhh !) O ja, nog even mij gaat over de semantische verbanden, gefundeerd op etymologie.

    Ik zie die achtergronden/ die 'bases' als kapstokken voor het onthouden. Als je minder kapstokken nodig hebt (doordat je meer woorden aan één kapstok hangt ;-)), dan is dat een voordeel, denk ik. [Ik spreek misschien vooral mezelf: ik ben een 'systematicus', wel ook met het gevaarlijke trekje dat ik het slachtoffer word van wishful thinking -- maar daarvoor zijn bijdragen van Frank007 altijd zeer nuttig...]
     
  28. petoe

    petoe Senior Member

    Dutch - Flemish
    spruiten
    spruit, spriet, sproet, sprot
    dat zijn er ook wel drie
     
  29. Lopes

    Lopes Senior Member

    Brussels
    Dutch (Amsterdam)
    Volgens jou voor de hand liggend, maar is scheut afgeleid van schieten of van schenken?
     
  30. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Ik bemoei mij er even mee, maar zeker weten: een plant schiet, toch? Mijn etymo-woordenboekje bevestigt dat ook. Een scheut whisky kan je m.i. beschouwen als figuurlijk even schieten, lijkt mij...

    Nu, Petoe: volgens mij zijn het alleen de 'sterke' verba, zoals die helaas genoemd worden, die zulke dubbelvormen produceren.

    Ik ontdekte wel dat 'dof' van 'doof' is afgeleid, en heel zeker ook 'doven',terwijl dat een zwak werkwoord is, maar natuurlijk is dat geen te grote verandering van de stamklank. Ik dacht ook relatief zeker te kunnen zijn over het verband tussen stellen en stal, maar na een kleine controle ben ik niet meer zo zeker...

    Soms heb je wel oude ex-sterke ww. zoals bakken (boek, gebakken), waarvan je dan geen afleidingen hebt, maar dat kan aan de betekenis toe te schrijven zijn. Of zijn er toch ?
     
  31. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Ook hieraan gedacht:

    vloeien, vlot, vliet, vloot, vlotten, vlieten >>> [en dan door klein etymo-boek doorverwezen naar] vliegen, vlug, vleug, vleugel, vlucht...
     
  32. petoe

    petoe Senior Member

    Dutch - Flemish
    Leuke combinatie en ze betekenen nagenoeg hetzelfde:
    klodderen, kledderen, kladderen en kliederen

    Zo moeten er zeker nog zijn!
     
  33. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Ja, er zijn eigenlijk heel wat intensieven, iteratieven en causatieven die zijn afgeleid van andere verba, maar waar wij het niet beseffen. Dat is nog eens een spoor apart (ik vind de site niet meer waar je al die verba samen vindt); wie wel? --- Intussen valt mij steeds meer op dat vooral deze de verba zijn die zoveel prefixering (...) toelaten. Ik ben nog geen echt idee van waarom. Dat het 'basisverba' zijn, lijkt niet goed genoeg, want er zijn wel meer nuttige verba, die dan niet sterk zijn...
     
  34. Timidinho Senior Member

    Rotterdam, The Netherlands
    Dutch [&] Cape Verdean Creole
    Ah, hier heb ik zelf ook vaker over nagedacht, kan er nu niet meer bedenken dan al genoemd zijn.

    - Bloem, bloeien, bloesem
     
  35. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Dit is een stuk antwoord op de vraag van Frank. Mijn NT3/4-studenten zeggen mij soms dat het hen helpt om woorden te onthouden, hetzij door het verband met andere Nederlandse woorden, hetzij - maar dat is een andere zaak - door 'intertalige' etymologische verbanden. Het is wel iets dat je gewoon bij het presenteren van woorden kan aanbrengen, en dat bij sommigen effect blijkt te sorteren...

    Er zijn een massa woorden met verwante stammen, maar waarvan wij als native speakers niet beseffen dat dat het geval is, zoals buigen en bukken, uiteraard sluiten, sleutel, slot, ... Vaak interessant om daarop te wijzen, zeker als mensen zoiets leuk vinden. Het zal erop neerkomen dat iedereen eigen mnemotechnische middelen gebruikt. Etymologie of stamverbanden is/ zijn er één van...
     
  36. luitzen Senior Member

    Netherlands
    Frisian, Dutch and Low Saxon
    Bij varen mis ik nog voeren. Een ander mooi rijtje is die met dynamische en statieve werkwoorden:

    -zetten/zitten
    -leggen/liggen
    -doen/deden
    -stellen/staan
    -.../drijven ?
    -liegen/loochenen ?
     

Share This Page