Sessiz Yumuşaması

Discussion in 'Türkçe (Turkish)' started by ouzhantekin, May 9, 2012.

  1. ouzhantekin Senior Member

    Istanbul /伊斯坦堡
    Turkish - Standard
    Merhabalar,

    Ses yumuşamasıyla ilgili ufak bir sorum olacak. Normalde sert sessizle (p,ç,t,k...) biten sözcüklerin sonuna sesli harfle başlayan bir ek geldiğinde yumuşama olur.

    dolap ---- dolabı

    saçak -- saçağa

    ekip - ekibi
    ....

    Fakat bu kuralın geçerli olmadığı durumlar var:

    yarıçap -- yarıçapı

    kaset --- kaseti

    sepet --- sepete

    ...


    Acaba bir kural vardı da ben mi unuttum yoksa bir açıklaması yok kulağa nasıl geliyorsa öyle mi kullanıyoruz?


    Şimdiden teşekkürler...
     
  2. Rallino Moderatoúrkos

    Ankara
    Turkish
    Aslında, ilkokulda öğretilen kural: Eğer sözcük tek heceliyse veya yabancı bir sözcük ise genelde yumuşama olmaz.

    Yarıçap, çap'tan geldiği için, yumuşama yapmıyoruz; kaset ise Fransızca bir sözcük olduğundan.

    Tabii, kuralda 'genelde' sözcüğünün geçmesi, kuralı biraz flu kılıyor.

    Tek heceli olup da yumuşamaya uğrayan sözcükler var, ör: -> ucu ; gök -> göğü
    Yabancı olup da yumuşamaya uğrayan sözcükler de var, ör: metot -> metodu ; standart -> standardı


    Yani tüm sözcükleri kapsayan bir kural yok. Dolayısıyla, yumuşamaya uğrayan tek heceli, ve uğramayan çok heceli sözcükleri düzensiz olarak kabul edebiliriz.
     
  3. ouzhantekin Senior Member

    Istanbul /伊斯坦堡
    Turkish - Standard
    Açıklama için teşekkür ederim Rallino. Türkçe öğrenen bir arkadaşım sorunca açıklayamayıp kendimi kötü hissettiğim için sormuştum.
     
  4. Konanen

    Konanen Junior Member

    Germany, Stuttgart
    Turkish; German
    Yabancı olan, ve yine de yumuşamaya uğramakta olan sözlerin nedenini size - birazcık geç olsa bile - açıklama gereksinimini duyuyorum:

    'metot' sözcüğü, Fransızca'daki 'méthode'tan gelir. Türk dili, yumuşak sessizle biten her kelimeyi sertleştirir. (→ final-obstruent devoicing)
    Bu sertleştirme, sözcüğe birşey eklendiğinde yine kaybolur, ve böylece o sözcüğün asıl sessizi ortaya çıkar.
    Böylece, Türkçe yumuşama kurallarını tamamı ile tanıyabilip uygulayabilmek uğruna o kelimelerin başka dillerde nasıl yazıldığını/okunulduğunu bilmek gerekir.
    Bu, 'standart' (fr.: standard) sözcüğü için de geçerlidir.
     
  5. yavuzotar Junior Member

    Tekirdağ
    Turkish
    Verilen örnekler "saçak" ve "çap" hariç Türkçe asıllı değildir. Kanaatimce Türkçe asıllı kelimelerle yabancı asıllıları ayrı ayrı mütalaa etmekte yarar vardır.

    Türkçe asıllı kelimelerde, bazı istisnalara rağmen belli kurallar mevcuttur:
    A- Çok hecelilerde: kelime sonundaki sert sessiz hemen hemen daima yumuşar; tarak > tarağı, sonuç > sonucu, vb.
    B- Tek hecelilerde ise kelimenin ESKİ Türkçedeki (ET) halinde ünlü harfinin kısa veya uzun ünlü olmasına bağlı olarak:
    1- Ünlü kısa ise yumuşama olmaz; top > topa, ip > ipi, kök > kökü, et > eti, it- > itiyor vb.
    2- Ünlü uzun ise yumuşama olur; dip > dibi, kap > kabı, git- > gidiyor. (Bu örneklerde verilen "dip", "kap" ve "git-" kelimelerindeki ünlüler ET'de uzun ünlüler idi. Türkmence ve Halaçça hariç diğer bütün Türk dillerinde sonradan kısalmaya uğradılar.)
     

Share This Page