van streek/in de war/overhoop

Discussion in 'Nederlands (Dutch)' started by CarlitosMS, Oct 13, 2013.

  1. CarlitosMS Senior Member

    Murcia
    Spanish - Spain
    Hallo iedereen

    Ik zou graag weten het verschil tussen deze drie uitdrukkingen:

    Vandaag is mijn geest van streek, omdat mijn vrouw mij heeft verlaten.
    Vandaag is mijn geest in de war, omdat mijn vrouw mij heeft verlaten.
    Vandaag is mijn geest overhoop, omdat mijn vrouw mij heeft verlaten.

    Groetjes en een mooi weekend
    Carlos M.S.
     
  2. BrMo Junior Member

    Dutch - Belgium
    Het regent hier al bijna 24 uur dus een mooi weekend is het niet :p

    Een antwoord op je vraag:

    Ten eerste denk ik niet dat je 'van streek', 'in de war' en 'overhoop' kan gebruiken in combinatie met 'Vandaag is mijn geest'.

    Correcter lijken mij:

    'Vandaag ben ik van streek, omdat ...'
    'Vandaag ben ik in de war, omdat ...'
    'Vandaag lig ik overhoop met mezelf, omdat ...'

    Alle drie duiden erop dat je vooral mentaal (dus op geestesniveau) geraakt bent door het feit dat je vrouw je verlaten heeft, alleen zeg je dat niet letterlijk door 'mijn geest' te vermelden.

    Nu wat betreft het betekenisverschil tussen de drie.

    'Van streek zijn' en 'overhoop liggen' zijn negatiever dan 'in de war'. Je kan ook 'in de war' zijn als je je sleutels kwijt bent terwijl ze in je broek zitten.

    Als je 'van streek'' bent, ben je mentaal serieus aangedaan door iets, terwijl 'overhoop liggen met jezelf' eerder betekent dat je hoofd in tweestrijd gaande is, bijvoorbeeld als je weet dat je vrouw je bedriegt en dat je haar moet verlaten, terwijl je eigenlijk nog verliefd op haar bent (om het thema hier aan te houden :p )

    Hopelijk ben je hier iets mee.
     
    Last edited: Oct 13, 2013
  3. CarlitosMS Senior Member

    Murcia
    Spanish - Spain
    Heel bedankt voor het antwoord, maar ik zou ook graag weten welke uitdrukking van de drie poëtisch of litterair is en welke spreektalig is.
     
  4. BrMo Junior Member

    Dutch - Belgium
    Voor mij zijn 'van streek zijn' en 'in de war zijn' spreektalig, 'overhoop liggen met jezelf' is eerder literair.

    Als spreektalig alternatief voor 'overhoop...' zou ik 'in de knoop zitten met zichzelf' gebruiken.

    Voorbeeld: 'Vandaag zit ik met mezelf in de knoop, omdat mijn vrouw mij heeft verlaten'
     
  5. Peterdg

    Peterdg Senior Member

    Belgium
    Dutch - Belgium
    Hola Carlos,

    Ik heb de verbetering van mijn collega gezien, maar er is ook nog een nadere mogelijkheid:

    Ik zou graag het verschil weten tussen deze drie uitdrukkingen.

    Je bent gewoon de inversie vergeten:D.

    Wat betreft de 3 uitdrukkingen: ik verondserstel dat het zeer plaatsgebonden is. Ik zou, in tegenstelling tot BrMo, in de spreektaal enkel "overhoop" gebruiken. Ik lig overhoop met mezelf.
     
  6. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Ik kom hier nog eens op terug (ik kaap even de draad...) om te vragen wat er nog mogelijk is, en met welke bijbetekenissen. Het kan interessant zijn, zeker ook didactisch (vaak mijn optiek...).

    Ik dacht hieraan:
    - 'van streek zijn' doet mij denken aan een 'mood swing' of zoiets, gedesoriënteerd zijn qua gevoel
    - 'in de knoei/ knoop zitten' verwijzen net naar het vastzitten, denk ik
    -'overhoop liggen' & 'in de war zijn' suggereert volgens mij wanorde - en mogelijks daardoor vastzitten en/of gedesoriënteerd zijn

    Nog wat gezocht en via 'upset' ook gedacht aan:
    - 'van zijn stuk gebracht': onzekerheid
    - 'overstuur zijn': geen controle meer (door wanorde ?)
    - 'ontdaan zijn': geen macht meer of zo door verlies (ont-)
    - 'ondersteboven zijn van': doet denken aan 'overhoop' - en dus wanorde (dit is vermoedelijk ook zowat de letterlijke betekenis van 'upset'
    ...
     
  7. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    'Van slag brengen' vond ik ook nog in deze reeks...
     
  8. YellowOnline

    YellowOnline Senior Member

    Berlin, Germany
    Dutch - Belgium
    "van zijn/haar melk zijn" komt spontaan in mij op, net als "het noorden kwijt zijn".
     
  9. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Het eerste wel, voor mijn part, bij het tweede twijfel ik. Heeft dat immers met emotie te maken?
     
  10. YellowOnline

    YellowOnline Senior Member

    Berlin, Germany
    Dutch - Belgium
    Ja: equivalent van "de kluts kwijt zijn". Tot mijn verwondering blijkbaar minder courant dan ik dacht: ik vind het niet terug in mijn spreekwoordenboek (...uit Nederland in 1930 weliswaar). Blijkbaar is het alweer iets geografisch ook: 81 Google hits voor Nederland, 51 400 voor België - en dit zonder te corrigeren voor de grootte van de taalgroep (in Nederland is circa 3x zo groot)!
     
  11. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Dit vind ik wel een goeie, maar inderdaad, ik promoot het ook niet in lessen omdat het niet zo courant is en omdat het in mijn ogen nogal volks is, maar kleurrijk (meer couleur locale, Vlaams) dan echt standaard.

    Het noorden kwijt zijn: tja, als een vorm van ontreddering. Maar ik vind vooral voorbeelden waarin de uitdrukking gebruikt wordt in de context van maatschappelijke ontreddering: 'Jongeren zijn het noorden kwijt'. Het lijkt me dus echt niet zo emotioneel gekleurd, meer echt op desoriëntatie te wijzen. (Ik lees nu heel toevallig dat het een gallicisme zou zijn, nooit vermoed: perdre le nord.)
     
  12. bibibiben

    bibibiben Senior Member

    Amsterdam
    Dutch - Netherlands
    Komt het noorden kwijt zijn niet uit het Frans (perdre le nord)? In Nederland is het inderdaad een onbekende uitdrukking, jammer genoeg.

    Het nadeel van van zijn stuk zijn, van slag zijn en overstuur zijn is dat ze alleen predicatief gebruikt kunnen worden, niet attributief. Vertalingen van upset die wel attributief gebruikt kunnen worden:
    De ontdane ouders bleven op goed nieuws hopen. [is misschien niet al te gebruikelijk(?)]
    De ontredderde ouders bleven op goed nieuws hopen [klinkt dit niet veel zwaarder dan upset?]
    De aangeslagen ouders bleven op goed nieuws hopen [dit gaat meer richting affected, shaken]
    De aangedane ouders bleven op goed nieuws hopen. [klinkt zwak en gaat eveneens meer richting affected]

    Ik moet erbij zeggen dat ik ontdaan maar zelden attributief gebruik. Ik zet er daarom maar een voorzichtig vraagtekentje bij, ook al verzet zich volgens mij niets tegen attributief gebruik van ontdaan.
     
  13. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Interessante aanvullingen, dank. Ik neig ertoe ze als emotioneel sterker te beschouwen dan 'in de knoei zitten', zoals je zelf suggereert bij 'ontredderd'... Nu, dat kan eventueel regionaal variëren...
     
  14. bibibiben

    bibibiben Senior Member

    Amsterdam
    Dutch - Netherlands
    Ik was vooral op zoek naar een vertaling van upset die attributief te gebruiken is. Bij in de knoei zitten denk ik niet zozeer aan upset, maar eerder aan be in a mess of be in a pickle.
     
  15. YellowOnline

    YellowOnline Senior Member

    Berlin, Germany
    Dutch - Belgium
    Mijn eerste inval voor upset was om van ontsteltenis een adjectief te maken, maar dat lukt niet echt. Ik vind ontredderd zelf ook te dramatisch.

    Ik denk dat de vertaling van de context af zal moeten hangen, gezien de polyvalentie in het Engels: "Alice is upset because of your behaviour.", "The infant upset the vase.", "After eating the fish, Malcolm was upset.", "Eendracht Aalst upsets Ajax Amsterdam". Dat zijn vier verschillende - doch verwante - betekenissen, resp. 'ontstelt', 'omgooien', 'misselijk' en 'verrassend overwinnen'.
     
  16. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    Ja, inderdaad, 'upset' had een nog ruimere betekenis dan ik al bevroedde. Maar ik zocht breed om dan te selecteren.

    @bibibiben: ik dacht aan 'emotioneel in de knoei'. Dat lijkt mij bij ons ook gangbaar, en het lijkt niet helemaal overeen te stemmen met die vertalingen.
     
  17. bibibiben

    bibibiben Senior Member

    Amsterdam
    Dutch - Netherlands
    Ha nee, zo ingewikkeld moet het niet worden. Mijn upset blijft uiterst dicht bij het onderwerp van deze draad, dus upset als adjectief en dan alleen in de betekenis van van streek of overstuur. Oftewel: in a state of emotional or mental distress. Het online woordenboek van Collins vat die toestand nogal ruim op. Van alles valt eronder: distressed, shaken, disturbed, worried, troubled, hurt, bothered, confused, unhappy etc. Beetje merkwaardig. Andere woordenboeken zijn wat kieskeuriger.
     
  18. bibibiben

    bibibiben Senior Member

    Amsterdam
    Dutch - Netherlands
    Inderdaad, maar vreemd genoeg vindt Van Dale het wel een vertaling die in orde is, zie ik net. Ook online woordenboeken maken er geen bezwaar tegen. Ik hou het er maar op dat dat dit de 'zware variant' van upset is.
     
  19. eno2

    eno2 Senior Member

    El Hierro de Canarias
    Dutch-Belgian
  20. eno2

    eno2 Senior Member

    El Hierro de Canarias
    Dutch-Belgian
  21. ThomasK Senior Member

    (near) Kortrijk, Belgium
    Belgium, Dutch
    'Ontsteld' & co. vind ik persoonlijk weeral iets te sterk, in vergelijking met de woorden in de opgave, #1. En alles bij 'wanorde(lijk)' lijkt me te veel naar fysieke wanorde te verwijzen, te weinig naar het verlies van (geestelijk) evenwicht.

    Ik dacht plots nog aan de associatie:
    - aangeslagen (met 'slaan' erin), wat ik wat terugvind in : onthutst, met stomheid geslagen, als door de bliksem getroffen, ... (en vandaar dan eventueel suf, versuft, verbijsterd, verbaasd, al vind ik mogelijk neveneffecten van verwarring, dan wel synoniemen
     
  22. eno2

    eno2 Senior Member

    El Hierro de Canarias
    Dutch-Belgian
    http://synoniemen.net/grafisch.php?zoekterm=van+streek
    Synoniemen.net is een prachtig en rijk instrument. Met zijn grafische weergave. . Dat geeft synoniemen in vertakte volgorde van betekenis. Maar ik kon hier alleen de tabelweergave reproduceren. De verder liggende vertakkingen zijn natuurlijk meer "connotaties".
     
  23. Udo Senior Member

    Ik denk mijn vraag sluit goed aan bij deze draad:
    Wat is het verschil tussen "van slag zijn" en "van streek zijn"?
     
  24. eno2

    eno2 Senior Member

    El Hierro de Canarias
    Dutch-Belgian
    Geen


    van streek is 4 maal gevonden als synoniem van een ander trefwoord:
    ontdaan (bn) : als door de bliksem getroffen, bewogen, confuus, met stomheid geslagen, onthutst, ontsteld, overstuur, sprakeloos, stomverbaasd, stupefait, van streek, verbijsterd, verbouwereerd, verslagen, verward
    ontsteld (bn) : geschokt, geschrokken, ontdaan, onthutst, ontroerd, ontzet, overstuur, paf, radeloos, van slag, van streek, verschrikt, verslagen, versteld
    ontzet (bn) : ontdaan, onthutst, ontsteld, van streek, verbaasd, verbijsterd, verslagen
    overstuur (bn) : confuus, in de war, van de kook, van streek van slag is 1 maal gevonden als synoniem van een ander trefwoord:
    ontsteld (bn) : geschokt, geschrokken, ontdaan, onthutst, ontroerd, ontzet, overstuur, paf, radeloos, van slag, van streek, verschrikt, verslagen, versteld
     

Share This Page