Dużo i wiele

jazyk

Senior Member
Brazílie, portugalština
Dawno nauczyłem się w swym ;) podręczniku języka polskiego, że wiele się używa z rzeczownikami policzalnymi i dużo z rzeczownikami nepoliczalnymi, ale Poradnia Językowa ma bardziej elastyczne zdanie. Co możecie mi powiedzieć o tym tematu? To pytanie pojawiło się, kiedy wczoraj przeczytałem W Warszawie buduje się dużo nowych budynków.

Dziękuję za Wasze odpowiedzi.
 
  • Thomas1

    Senior Member
    polszczyzna warszawska
    Dawno nauczyłem się w swym ze swego ;) podręcznikua języka polskiego, że wiele się używa z rzeczownikami policzalnymi i dużo z rzeczownikami nepoliczalnymi, ale Poradnia Językowa ma bardziej elastyczne zdanie. Co możecie mi powiedzieć o tym tematu na ten temat? To pytanie pojawiło się, kiedy wczoraj przeczytałem W Warszawie buduje się dużo nowych budynków.

    Dziękuję za Wasze odpowiedzi.
    Na tym forum nauczyłem się, że w polskim występują rzeczowniki niepoliczalne. ;)
    Wg mnie, i to będzie generalizacja, bo pewnie istnieją wyjątki, te słowa mogą być używane z takimi i takimi rzeczownikami. Nigdy nie słyszałem o regule, o której mówisz.

    Oto co podaje Słownik poprawnej polszczyzny PWN:
    Wiele a. dużo naczyń stało na stole. Załatwiłem wiele a. dużo spraw (ale: Poświęcam się wielu sprawom, nie: dużo sprawom).

    dużo
    Dużo ludzi idzie, szło (nie idą, szli.) Dużo spraw było jeszcze nie załatwionych.
    [...]
    niepoprawne w zn. "o wiele, znacznie" z przymiotnikami i przysłówkami w st. w., np.: Dużo zdrowszy, dużo zdrowiej (zamiast: o wiele a. znacznie zdrowszy, o wiele a. znacznie zdrowiej).

    Pozdrawiam,
    Tomek
     

    jazyk

    Senior Member
    Brazílie, portugalština
    Wg mnie, i to będzie generalizacja, bo pewnie istnieją wyjątki, te słowa mogą być używane z takimi i takimi rzeczownikami. Nigdy nie słyszałem o regule, o której mówisz.
    Autorka mojego podręcznika nazywa się Dana Bielec. Ona uczy w Uniwersytecie Nottingham.
     

    Thomas1

    Senior Member
    polszczyzna warszawska
    Byc może powinieniem był zaznaczyć, że to, że nie słyszałem o tej regule nie oznacza, że ona nie istnieje. :) Czy autorka podaje jakieś przykłady?

    Przyszła mi do głowy jedna rzecz:
    Mamy jeszcze dużo kawy. ale Mamy jeszcze wiele kawy. brzmi dość osobliwie, żeby nie powiedzieć źle. Nie sądzę, żeby wiele ludzi użyło drugiej opcji.

    Można użyć wiele z rzeczownikiem kawa, ale wtedy jest on policzalny:
    Wypiły wiele kaw. brzmi o wiele lepiej niż w zdaniu z poprzedniego przykładu. Jednakże Wypiły dużo kaw, brzmi równie dobrze, może nawet lepiej (opinia innych osób władających polszczyzną byłaby mile widziana). Być może o to chodziło autorce?
     

    kknd

    Senior Member
    polski / Polish
    Wykładnia poradni jest wiążąca, ale muszę przyznać, iż powiedziałbym jedynie: "dużo naczyń na stole" i "załatwiłem wiele spraw". Nie wiem czym to jest spowodowane, ale podejrzewam, że "dużo" ma oznaczać ogólny bałagan na stole, "wiele" zaś mogłoby sugerować mnogość nakryć (czyli raczej porządek). Z kolei sprawy wydają się być policzalne, użycie "dużo" okazuje się być dla mnie mniej naturalne; być może kładzie nacisk na łatwość ("wiele") lub trudność ("dużo"), ale to tylko moja niczym nie poparta opinia na ten temat. Ostatecznie jednak żadne z tych zdań nie wydaje mi się niepoprawne.

    muszę przyznać, że "dużo zdrowszy, dużo zdrowiej" (zamiast: o wiele a. znacznie zdrowszy, o wiele a. znacznie zdrowiej) czuję się pochwycony – nowa rzecz do wystrzegania się! :)
     

    jazyk

    Senior Member
    Brazílie, portugalština
    "Dużo is used before non-countable nouns, wiele before plural nouns, mało before any noun. The noun is in the genitive case. All three adverbs can be used alone (with implied noun).

    Mam dużo masła i wiele bułek.
    I have a lot of butter and many rolls.
    Bylo mało wina ale też mało ludzi.
    There was little wine but there were also few people.
    Nie kupuj chleba. Mam za dużo. Jajek mam mało.
    Don't buy bread. I have too much. I have few eggs."

    Nie wiem dlaczego, ale lubię tę "regułę", która nie istnieje (a zdaje mi się, że będzie brzmieć idiomatycznie, jeżeli będę się stosował do jej), ale prawdopodobnie jest też możliwe mówić dużo bułek w tym przykładzie. Tym niemniej ja nigdy nie powiedziałbym wiele masła.
     

    Thomas1

    Senior Member
    polszczyzna warszawska
    "Dużo is used before non-countable nouns, wiele before plural nouns, mało before any noun. The noun is in the genitive case. All three adverbs can be used alone (with implied noun).

    Mam dużo masła i wiele bułek.
    I have a lot of butter and many rolls.
    Zdaje się, że to jest to o czym napisałem w moim poprzednim poście. Chociaż Mam dużo masła i bułek. brzmi dobrze.
    Było mało wina ale też mało ludzi.
    There was little wine but there were also few people.
    Rozumiem, że przykład jest podany, żeby zobrazować regułę, ale wydaje mi się że powtórzenie mało nie jest najlepszym rozwiązaniem stylistycznym w tym zdaniu.
    Nie kupuj chleba. Mam za dużo. Jajek mam mało.
    Don't buy bread. I have too much. I have few eggs."
    Nie kupuj chleba, bo mam go za dużo. (Ale) jajek mam mało. brzmi lepiej.

    Nie wiem dlaczego, ale lubię tę "regułę", która nie istnieje (a zdaje mi się, że będzie brzmieć idiomatycznie, jeżeli będę się stosował do jej), ale prawdopodobnie jest też możliwe mówić powiedzieć dużo bułek w tym przykładzie. Tym niemniej ja nigdy nie powiedziałbym wiele masła.:tick:
    Na podstawie przykładów, tych ze słownika, poradni, jak i pordręcznika, można by stworzyć regułę:
    dużo + rzeczowniki policzalne i niepoliczalne
    wiele + rzeczowniki policzalne

    Heh, codziennie można nauczyć się czegoś na tym forum, nawet na temat swojego języka ojczystego. :)

    Tomek
     

    mcibor

    Senior Member
    Przyszła mi do głowy jedna rzecz:
    Mamy jeszcze dużo kawy. ale Mamy jeszcze wiele kawy. brzmi dość osobliwie, żeby nie powiedzieć źle. Nie sądzę, żeby wiele ludzi użyło drugiej opcji.

    Można użyć wiele z rzeczownikiem kawa, ale wtedy jest on policzalny:
    Wypiły wiele kaw. brzmi o wiele lepiej niż w zdaniu z poprzedniego przykładu. Jednakże Wypiły dużo kaw, brzmi równie dobrze, może nawet lepiej (opinia innych osób władających polszczyzną byłaby mile widziana). Być może o to chodziło autorce?

    Wg mnie lepiej by brzmiało, że wypiły dużo kawy, ale to oznacza ilość płynu.
    Wypiły dużo kaw brzmi dla mnie troszkę dziwnie, ale nie na tyle, żebym tego nie użył.

    Co do łączenia wiele i dużo, myślę, że jak są i policzalne i nie policzalne, to lepiej użyć słowa "dużo" do obydwóch, a nie powtarzać się:

    Na stole było dużo ciastek i kawy - brzmi odrobinę niepoprawnie, ale już
    Na stole było dużo kawy i ciastek - brzmi całkowicie OK.
     

    jazyk

    Senior Member
    Brazílie, portugalština
    Na podstawie przykładów, tych ze słownika, poradni, jak i pordręcznika, można by stworzyć regułę:
    dużo + rzeczowniki policzalne i niepoliczalne
    wiele + rzeczowniki policzalne
    Lubię to, a co z przykładem Poradni Językowej wiele cierpliwości? Może to nie brzmi tak dziwnie, bo to jest rzeczownik abstrakcyjny? Nie wiem, próbuję to rozumieć.

    Też nauczyłem się, że z rzeczownikami męskimi ożywionymi powinno się używać wielu. Proszę, nie mówcie mi, że można powiedzieć dużo nauczycieli zamiast wielu nauczycieli. :(
     

    Thomas1

    Senior Member
    polszczyzna warszawska
    Lubię to, a co z przykładem Poradni Językowej wiele cierpliwości? Może to nie brzmi tak dziwnie, bo to jest rzeczownik abstrakcyjny? Nie wiem, próbuję to rozumieć.
    Dopiero teraz dokładniej się przyjżałem temu co jest w poradni i zauważyłem, że jest tam wpis dotyczący czego pytasz. Faktycznie można powiedzieć wiele cierpliwości, jestem pewien, że słyszałem to sformuowanie wiele razy, czy sam bym go użył, niestety nie wiem... Nie ulega jednak wątpliwości, że istnieją sformuowania, w których wiele z rzeczownikami niepoliczalnymi brzmi zupełnie naturlanie:
    Wiele miejsca poświęcił im Andrzej Bańkowski w Etymologicznym słowniku języka polskiego.
    To zdanie brzmi zupełnie naturalnie. Nie ma nic w połączeniu wiele + miejsca co wskazywałoby na jego niepoprawność czy nienaturalność.


    Też nauczyłem się, że z rzeczownikami męskimi ożywionymi powinno się używać wielu. Proszę, nie mówcie mi, że można powiedzieć dużo nauczycieli zamiast wielu nauczycieli. :(
    No cóż, Jazyku, nie chcę Cię zniechęcać, ale to połączenie jest również używane:
    Dużo nauczycieli w Polsce narzeka na niskie płace.

    To co pisze poradnia:
    Obu słów – dużo i wiele – można używać w kontekstach policzalnych (np. dużo kwiatów, wiele kwiatów) i niepoliczalnych (np. dużo cierpliwości, wiele cierpliwości).
    nie sprawdza się we wszystkich przypadkach:
    Mam wiele masła/kawy/etc.:cross:
    w porównaniu do
    Mam dużo masła/kawy/etc.
    brzmi o wiele gorzej.
    Więc zasada ta wydaje się opisywać jak słowa te funkcjonują, ale w bardzo szerokim spektrum i należy liczyć się z tym, iż istnieje od niej wiele odstępstw.

    Tomek
     

    Thomas1

    Senior Member
    polszczyzna warszawska
    Po przemyśleniu tematu wydaje mi się że:
    dużo + rzeczowniki policzalne i niepoliczalne
    wiele + rzeczowniki policzalne i niepoliczalne
    Jest najogólniejszym wyznacznikiem. Istnieją przypadki, które mu nie podlegają.

    dużo + rzeczowniki policzalne i niepoliczalne
    wiele + rzeczowniki policzalne
    Ten wyznacznik jest bezpieczniejszy ponieważ, wiele nie zawsze brzmi dobrze z rzeczownikami niepoliczalnymi.


    dużo + rzeczowniki niepoliczalne
    wiele + rzeczowniki policzalne
    Reguła, która wydaje się najbardziej rygorystycznie podchodzić do tematu, ciężko powiedzieć dlaczego. Realia pokazują nieco inne użycie tych słów.
     

    Marga H

    Senior Member
    Poland,Polish
    Może reguła obowiązywała kiedyś, a potem przestano się do niej stosować i tylko niektóre zestawienia brzmią teraz trochę lepiej od innych?
    Np wiele z niepoliczalnymi rzeczownikami abstrakcyjnymi brzmi dobrze, a nawet często lepiej niż dużo."Wiele hałasu o nic" ( tłumaczenie sztuki Szekspira - więc użył tego profesjonalista ). wiele czasu, wiele cierpliwości, wiele namysłu..
     

    kknd

    Senior Member
    polski / Polish
    Dopiero teraz dokładniej się przyjrzałem temu co jest w poradni i zauważyłem, że jest tam wpis dotyczący tego, o co pytasz. Faktycznie, można powiedzieć wiele cierpliwości, jestem pewien, że słyszałem to sformułowanie wiele razy, czy sam bym go użył, niestety nie wiem... Nie ulega jednak wątpliwości, że istnieją sformułowania, w których wiele z rzeczownikami niepoliczalnymi brzmi zupełnie naturalnie:
    Wiele miejsca poświęcił im Andrzej Bańkowski w Etymologicznym słowniku języka polskiego.
    To zdanie brzmi zupełnie naturalnie. Nie ma nic w połączeniu wiele + miejsca co wskazywałoby na jego niepoprawność czy nienaturalność.



    No cóż, Jazyku, nie chcę Cię zniechęcać, ale to połączenie jest również używane:
    Dużo nauczycieli w Polsce narzeka na niskie płace.

    To co pisze poradnia:
    Obu słów – dużo i wiele – można używać w kontekstach policzalnych (np. dużo kwiatów, wiele kwiatów) i niepoliczalnych (np. dużo cierpliwości, wiele cierpliwości).
    nie sprawdza się we wszystkich przypadkach:
    Mam wiele masła/kawy/etc.:cross:
    w porównaniu do
    Mam dużo masła/kawy/etc.
    brzmi o wiele gorzej.
    Więc zasada ta wydaje się opisywać jak słowa te funkcjonują, ale w bardzo szerokim spektrum i należy liczyć się z tym, iż istnieje od niej wiele odstępstw.

    Tomek

    Zdanie „Wielu nauczycieli w Polsce narzeka na niskie płace.” interpretuję nieco inaczej niż „Dużo nauczycieli w Polsce narzeka na niskie płace.” Pierwsze wskazuje mej intuicji raczej liczbę bezwzględną (może być ich wielu, jednak niekoniecznie musi to być znacząca liczba w skali globalnej), druga – względną (biorąc pod uwagę wszystkich, raczej większość niż mniejszość narzeka na swoje niskie zarobki).
     

    Oletta

    Senior Member
    Dawno temu nauczyłem się...

    Myślę, że "dawno temu" jest bardziej przejrzyste. Jeśli zaś chodzi o "dużo" i wiele" - zgadzam się z kknd (ostatni post, tak samo to interpretuję).

    Czasem słowo "wiele/wielu" jest preferowane ze względu na estetykę - brzmi bardziej poetycko od słowa "dużo", np.

    Wiele myśli kłębiło się w jego zmęczonej głowie. - brzmi bardziej literacko niż: Dużo myśli kłębiło się w jego zmęczonej głowie. - ale to są indywidualne preferencje pisarzy, ich własna estetyka.




    PS. Serdecznie pozdrawiam :) (z Polski)
     
    Last edited:

    Thomas1

    Senior Member
    polszczyzna warszawska
    Wydaje mi się, że natrafiłem na przykład w którym dużo nie brzmiałoby za dobrze:
    Gdyby wiele wieków temu, ktoś zapytał św. Augustyna, co zrobiłby gdyby za dzień miał umrzeć, ten - ze spokojem godnym świętego - odpowiedziałby, że robiłby to, co zwykle. I okazuje się, że pozornie podobną odpowiedź przyjmują także ludzie współcześni.
    Źródło
    Podobnie:
    wiele lat temu
    wiele miesięcy temu
    wiele tygodni temu
    wiele dni temu
    itd.

    W tych przykłądach użyłbym tylko wiele.

    Tomek

    PS: kknd, dzięki za korektę.:thumbsup:
     

    kknd

    Senior Member
    polski / Polish
    Wydaje mi się, że natrafiłem na przykład, w którym dużo nie brzmiałoby za dobrze:
    Gdyby wiele wieków temu, ktoś zapytał św. Augustyna, co zrobiłby, gdyby za dzień miał umrzeć, ten - ze spokojem godnym świętego - odpowiedziałby, że robiłby to, co zwykle. I okazuje się, że pozornie podobną odpowiedź przyjmują także ludzie współcześni.
    Źródło
    Podobnie:
    wiele lat temu
    wiele miesięcy temu
    wiele tygodni temu
    wiele dni temu
    itd.

    W tych przykładach użyłbym tylko wiele.

    Tomek

    PS: kknd, dzięki za korektę.:thumbsup:

    Nie ma problemu – liczę na rewanż! :)

    Rzeczywiście pasuje tylko to, ale w zamian chyba raczej tylko:
    dużo czasu.
     

    Oletta

    Senior Member
    Kknd, a co powiesz na kolokację: "nie zostało mi zbyt wiele czasu" albo po prostu "nie zostało mi wiele czasu"? Wydaje mi się, że i w kolokacji z "czasem" "wiele" i "dużo" mogą być używane zamiennie, w zależnosci od naszej estetyki.
     

    richiski

    New Member
    Spanish - Spain
    Jeszcze jeden pomysł:

    - dużo jest przysłówkiem i wymaga dopełniacza odpowiedniego rzeczownika; wiele też może być używane jako przysłówek: z czasownikiem (wiele czytał) lub z dopełniaczem (wiele osób)
    - ale wiele jest też przymiotnikiem (tu jest różnica), który stosujemy w tych przypadkach, w których nie możemy użyć dużo, albo pełni funkcje rzeczownika (przekonał wielu z nas).

    Porównajmy te dwie konstrukcje:

    1. Jest dużo ludzi, którym wydaje się, że [...]
    2.Wielu ludziom (celownik) wydaje się, że [...]

    Na pewno ta druga jest prostsza i zgrabniejsza. Nieprawdaż?

    Poza tym w wielu przypadkach oba słowa wydają się jednoznaczne, chociaż wiele uważam za bardziej literackie.

    Przy okazji - jako nowy Forumowicz - pozdrawiam wszystkich serdecznie :)
     
    Top